ત્રુટિઓના સંયોજન વિશે ટૂંકનોંધ લખો.
કોઈ પ્રયોગ કરીએ ત્યારે ધણા બધા અવલોકનો લેવાં પડે. આ બધા અવલોકનો પરથી પરિણામની ગણતરી કરીએ ત્યારે તેનાં પરિણામમાં બધા અવલોક્નોની સંયુક્ત ત્રુટિ કેટલી હશે તે જાણવું જોઈએ.
દા.ત. : ઘનતા નક્કી કરવાના પ્રયોગમાં પદાર્થનાં દળ અને કદ બંને માપવા પડે અને તે બંનેના માપમાં કંઈક ત્રુટિ હોઈ શકે. આ ત્રુટિઓની અસર ઘનતાના મૂલ્ય પર કેટલી થશે તે જાણવી જરૂરી છે.
ત્રુટિઓનું સંયોજન સરવાળા, બાદબાકી, ગુણાકાર અને ભાગાકારની ક્રિયામાં થાય છે.
એક પ્રયોગશાળામાં ધાતુના તારની ત્રિજ્યાં$(r)$, લંબાઈ $(l)$ અને અવરોધ $(R)$
$\mathrm{r}=(0.35 \pm 0.05) \mathrm{cm}$
$\mathrm{R}=(100 \pm 10) \mathrm{ohm}$
$l=(15 \pm 0.2) \mathrm{cm}$
મુજબ માપવામાં આવે છે.તારના દ્રવ્યની અવરોધકતાની પ્રતિશત ત્રુટિ___________છે.
એક ભૌતિક રાશિ $z$ બીજા ચાર આવકલોકન $a,b,c$ અને $d$ પર $z =\frac{ a ^{2} b ^{\frac{2}{3}}}{\sqrt{ c } d ^{3}}$ મુજબ આધાર રાખે છે. $a, b, c$ અને $d$ ના માપનમા પ્રતિશત ત્રુટિ અનુક્રમે $2 \%, 1.5 \%, 4 \%$ અને $2.5 \%$ છે. $z$ ના માપનમા પ્રતિશત ત્રુટિ કેટલા $\%$ હશે?
$g$ ના માપનમાં પ્રતિશત ત્રુટિ $.....\%$ હોય
(આપેલ : $g =\frac{4 \pi^2 L }{ T ^2}, L =(10 \pm 0.1) \,cm$, $T =(100 \pm 1)\,s )$
ઓહમના નિયમના પ્રયોગમાં જુદાં જુદાં અવલોકનો દરમિયાન એક અજ્ઞાત અવરોધનું મૂલ્ય $4.12 \Omega , 4.08 \Omega , 4.22 \Omega $ અને $ 4.14 \Omega$ મળે છે. અવલોકનમાં નિરપેક્ષ ત્રુટિ અને સાપેક્ષ ત્રુટિ અનુક્રમે ....... મળે.
એક સ્ટોપ વોચ ની લઘુત્તમ માપ શક્તિ $0.2\, second$ છે. કોઈ લોલક ના $20\, oscillations$ માટે તે $25\, second$ દર્શાવે છે.તો સમય ના માપન માં રહેલી ટકાવાર ત્રુટિ ........ $\%$ થાય.