દ્રવ્યની અવસ્થાઓ કેટલી છે ? કઈ કઈ ?
ઉષ્મા એ એક પ્રકારની ઊર્જા છે.
તાપમાનમાં તફાવતના લીધે ઉષ્માઉર્જા એક તંત્રમાંથી બીજા તંત્રમાં અથવા તંત્રના એક ભાગમાંથી બીજ ભાગમાં ઉષ્માનું સ્થાનાંતર થાય છે.
આમ, પદાર્થમાં ઉષ્માની ગતિને ઉષ્મા પ્રસરણ કહેે છે.
ઉષ્મા પ્રસરણ અથવા ઉષ્મા સ્થાનાંતરની ત્રણ રીતો :
$(1)$ ઉષ્માવહન : ધન પદાર્થોમાં આ રીતથી ઉંબ્મા પ્રસરણ થાય.
$(2)$ ઉષ્માનયન : તરલમાં આ રીતથી ઉષ્મા પ્રસરણ થાય.
$(3)$ ઉષ્માવિકિરણ અથવા ઉષ્માગમન : ઉષ્મા પ્રસરવા માટે માધ્યમની જરૂર નથી.
નીચે આકૃતિમાં ઉષ્મા પ્રસરણાની ત્રણેય રીતો બતાવી છે.
કાર્બન ડાયોક્સાઇડ માટેનાં $P -T$ ફેઝ ડાયગ્રામ પર આધારિત નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો :
$(a)$ કયા તાપમાને અને દબાણે $CO_2$ ,ના ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ અવસ્થાઓ સંતુલિત સ્થિતિમાં સહ અસ્તિત્વમાં હશે ?
$(b)$ દબાણના ઘટાડા સાથે $CO_2$ ના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ પર શું અસર થશે ?
$(c)$ $CO$, માટે ક્રાંતિક તાપમાન અને દબાણ શું છે? તેનું મહત્ત્વ શું છે?
$(d)$ $(i)$ $-70 \,^oC$ તાપમાને અને $1$ વાતાવરણ દબાણે
$(ii)$ $-60 \,^oC$ તાપમાને અને $10$ વાતાવરણ દબાણે
$(ii)$ $15 \,^oC$ તાપમાને અને $56$ વાતાવરણ દબાણે
$CO_2$, ઘન, પ્રવાહી અને વાયુ પૈકી કઈ અવસ્થામાં હશે ?
$-12^{\circ} C$ તાપમાન ધરાવતો બરફનો એેક ટુકડાને ધીરે ધીરે ગરમ કરતાં $100^{\circ} C$ તાપમાને તે વરાળમાં ફેરવે છે. નીચેનામાંથી ક્યો આલેખ આ કાર્યને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
સમાન દળ ધરાવતા ધાતુનો ગોળો અને ખૂબ ખેંચેલી સ્પ્રિંગ સમાન દ્રવ્યમાથી બનાવેલ છે.બંનેને ગરમ કરીને ઓગળવા માટે કેટલી ગુપ્તઉષ્મા આપવી પડે?
વિધાન : ઘનને ઓગાળતા તેની આંતરિક ઉર્જામાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી
કારણ : ગુપ્ત ઉષ્મા એ એકમ દળના ઘનને ઓગાળવા માટે આપવી પડતી ઉષ્મા છે
ઉષ્મિય રીતે અલગ કરેલા પાત્રમાં $0\,^oC$ તાપમાને $150\, g$ પાણી છે. પાત્રમાથી હવા સમોષ્મિ રીતે ખેચવામાં આવે છે.પાણીનો અમુક ભાગ બરફમાં અને બીજો ભાગ $0\,^oC$ વરાળમાં પરીવર્તન પામે તો વરાળમાં રૂપાંતરિત થતાં પાણીનું દળ ........ $g$ હશે? ( પાણીની બાષ્પાયન ગુપ્ત ઉષ્મા $= 2.10 \times10^6\, Jkg^{-1}$ અને પાણીની ગલનગુપ્ત ઉષ્મા $ = 3.36 \times10^5\,Jkg^{-1}$ )