ત્રુટિઓના સરવાળા કે તફાવતના કારણે અંતિમ પરિણામ ઉપર કેવી અસર થાય છે તે સમજાવો.
ધારો કે બે ભૌતિક રાશિઓ $A$ અને $B$ નાં માપેલા મૂલ્યો $A$ $\pm \Delta A$ અને $B$ $\pm \Delta B$ છે જ્યાં $\Delta A$ અને $\Delta B$ અનુક્રમે $A$ અને $B$ ની નિરપેક્ષ ત્રુટિ છે.
$(i)$ સરવાળા માટે : ધારો કે $A$ અને $B$ નો સરવાળો $Z$ છે.
$\therefore \mathrm{Z}=\mathrm{A}+\mathrm{B}$
ત્રુટિ માટે $\mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{A})+(\mathrm{B} \pm \Delta \mathrm{B})$
જ્યાં $\Delta \mathrm{Z}$ એ $Z$ ની નિરપેક્ષ ત્રુટિ છે.
$\therefore \mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A}+\mathrm{B}) \pm(\Delta \mathrm{A}+\Delta \mathrm{B})$
પણ $A$+$B$$=$$z$ મૂકતાં,
$\pm \Delta Z=\pm(\Delta A+\Delta B)$
મહતમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ માટે ત્રુટિઓનો સરવાળો જ થાય.
$\therefore \mathrm{Z}$માં મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ $\Delta \mathrm{Z}=\Delta \mathrm{A}+\Delta \mathrm{B}$
(ii)બાદબાકી માટે : ધારો કે $A$ અને $B$ નો તફાવત $Z$ છે.
$\therefore Z=A-B$ $[\because \mathrm{A}>\mathrm{B}$ નો તફાવત $Z$ છે.
ત્રુટિ માટે $\mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{A})-(\mathrm{B} \pm \Delta \mathrm{B})$
$=(\mathrm{A}-\mathrm{B})-(\pm \Delta \mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{B})$
પણ $A$-$B$=$Z$મૂકતાં,
$\pm \Delta Z=\pm \Delta A \pm \Delta B$
પણ $Z$માં મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ $\Delta Z=\Delta A+\Delta B$
નિયમ : બે ભૌતિક રાશિઓનો સરવાળો કે બાદબાકી કરવાની હોય ત્યારે તેના અંતિમ પરિણામમાં મળતી મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ, દરેક ભૌતિક રાશિઓમાં મળતી સ્વતંત્ર નિરપેક્ષ ત્રુટિઓના સરવાળા જેટલી હોય છે.
સાદા લોલકનાં દોલનોનો આવર્તકાળ $100\,cm$ લંબાઈના લોલક વડે માપવામાં આવે છે જેમાં $25$ દોલનો માટે માપેલ સમય $50\,sec$ જેટલો મળે છે. સ્ટોપવોચની લઘુત્તમ માપશક્તિ $0.1\,sec$ અને મીટર પટ્ટીની લઘુત્તમ માપશક્તિ $0.1\,cm$ હોય તો $g$ ના મૂલ્યમાં મહતમ પ્રતિશત ત્રુટિ કેટલા $\%$ હશે?
ડાયોડનું પ્રવાહ સ્થિતિમાન સમીકરણ $I=(e^{1000V/T} -1)\;mA$ છે.જયાં વાયુ પાડેલ વિદ્યુતસ્થિતિમાન $V$ વોલ્ટમાં અને તાપમાન $T$ $K$ માં છે.જો વિદ્યાર્થી $300$ $K$ તાપમાને $5$ $mA$ વિદ્યુતપ્રવાહની માપણી દરમિયાન $ \mp $ $0.01$$V$ ની ત્રુટિ કરે,તો પ્રવાહની માપણીમાં થતી ત્રુટિ $mA$ માં કેટલી હશે?
સાદા લોલકના પ્રયોગમાં ગુરુત્વ પ્રવેગ $g$ ના માપન માટેના $20$ અવલોકન $1\, s$ લઘુત્તમ માપશક્તિ ધરાવતી ઘડિયાળ દ્વારા માપવામાં આવે છે. તેના સમયના માપનનું સરેરાશ મૂલ્ય $30\,s$ મળે છે. લોલકની લંબાઈ $1\, mm$ લઘુત્તમ માપશક્તિ ધરાવતી મીટરપટ્ટી વડે માપતા $55.0\,cm$ મળે છે. $g$ ના માપનમા ........... $\%$ ત્રુટિ હશે.
કોઈ એક પ્રયોગમાં $A, B, C$ અને $D$ ભૌતિક રાશિઓના માપનમાં ઉદભવતી પ્રતિશત ત્રુટિ અનુક્રમે $1 \%, 2 \%, 3 \%$ અને $4\%$ છે. તો $X$ ના માપનમાં મહત્તમ પ્રતિશત ત્રુટિ .......... હશે.
જ્યાં $X = \frac{{{A^2}{B^{\frac{1}{2}}}}}{{{C^{\frac{1}{3}}}{D^3}}}$
એક પદાર્થનું દળ $225 \pm 0.05\, g $ છે. આ માપમાં પ્રતિશત ત્રુટિ શોધો.