ત્રુટિઓના સરવાળા કે તફાવતના કારણે અંતિમ પરિણામ ઉપર કેવી અસર થાય છે તે સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store

ધારો કે બે ભૌતિક રાશિઓ $A$ અને $B$ નાં માપેલા મૂલ્યો $A$ $\pm \Delta A$ અને $B$ $\pm \Delta B$ છે જ્યાં $\Delta A$ અને $\Delta B$ અનુક્રમે $A$ અને $B$ ની નિરપેક્ષ ત્રુટિ છે.

$(i)$ સરવાળા માટે : ધારો કે $A$ અને $B$ નો સરવાળો $Z$ છે.

$\therefore \mathrm{Z}=\mathrm{A}+\mathrm{B}$

ત્રુટિ માટે $\mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{A})+(\mathrm{B} \pm \Delta \mathrm{B})$

જ્યાં $\Delta \mathrm{Z}$ એ $Z$ ની નિરપેક્ષ ત્રુટિ છે.

$\therefore \mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A}+\mathrm{B}) \pm(\Delta \mathrm{A}+\Delta \mathrm{B})$

પણ  $A$+$B$$=$$z$ મૂકતાં,

$\pm \Delta Z=\pm(\Delta A+\Delta B)$

મહતમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ માટે ત્રુટિઓનો સરવાળો જ થાય.

$\therefore \mathrm{Z}$માં મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ $\Delta \mathrm{Z}=\Delta \mathrm{A}+\Delta \mathrm{B}$

(ii)બાદબાકી માટે ધારો કે $A$ અને $B$ નો તફાવત $Z$ છે.

$\therefore Z=A-B$ $[\because \mathrm{A}>\mathrm{B}$ નો તફાવત $Z$ છે.

ત્રુટિ માટે $\mathrm{Z} \pm \Delta \mathrm{Z}=(\mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{A})-(\mathrm{B} \pm \Delta \mathrm{B})$

$=(\mathrm{A}-\mathrm{B})-(\pm \Delta \mathrm{A} \pm \Delta \mathrm{B})$

પણ $A$-$B$=$Z$મૂકતાં,

$\pm \Delta Z=\pm \Delta A \pm \Delta B$

પણ $Z$માં મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ $\Delta Z=\Delta A+\Delta B$

નિયમ : બે ભૌતિક રાશિઓનો સરવાળો કે બાદબાકી કરવાની હોય ત્યારે તેના અંતિમ પરિણામમાં મળતી મહત્તમ નિરપેક્ષ ત્રુટિ, દરેક ભૌતિક રાશિઓમાં મળતી સ્વતંત્ર નિરપેક્ષ ત્રુટિઓના સરવાળા જેટલી હોય છે.

Similar Questions

સાદા લોલકનાં દોલનોનો આવર્તકાળ $100\,cm$ લંબાઈના લોલક વડે માપવામાં આવે છે જેમાં $25$ દોલનો માટે માપેલ સમય $50\,sec$ જેટલો મળે છે. સ્ટોપવોચની લઘુત્તમ માપશક્તિ $0.1\,sec$ અને મીટર પટ્ટીની લઘુત્તમ માપશક્તિ $0.1\,cm$ હોય તો $g$ ના મૂલ્યમાં મહતમ પ્રતિશત ત્રુટિ કેટલા $\%$ હશે?

ડાયોડનું પ્રવાહ સ્થિતિમાન સમીકરણ $I=(e^{1000V/T} -1)\;mA$ છે.જયાં વાયુ પાડેલ વિદ્યુતસ્થિતિમાન $V$ વોલ્ટમાં અને તાપમાન $T$ $K$ માં છે.જો વિદ્યાર્થી $300$ $K$ તાપમાને $5$ $mA$ વિદ્યુતપ્રવાહની માપણી દરમિયાન $ \mp $ $0.01$$V$ ની ત્રુટિ કરે,તો પ્રવાહની માપણીમાં થતી ત્રુટિ $mA$ માં કેટલી હશે?

સાદા લોલકના પ્રયોગમાં ગુરુત્વ પ્રવેગ $g$ ના માપન માટેના $20$ અવલોકન $1\, s$ લઘુત્તમ માપશક્તિ ધરાવતી ઘડિયાળ દ્વારા માપવામાં આવે છે. તેના સમયના માપનનું સરેરાશ મૂલ્ય $30\,s$ મળે છે. લોલકની લંબાઈ $1\, mm$ લઘુત્તમ માપશક્તિ ધરાવતી મીટરપટ્ટી વડે માપતા $55.0\,cm$ મળે છે. $g$ ના માપનમા  ........... $\%$ ત્રુટિ હશે.

  • [JEE MAIN 2019]

કોઈ એક પ્રયોગમાં $A, B, C$ અને $D$ ભૌતિક રાશિઓના માપનમાં ઉદભવતી પ્રતિશત ત્રુટિ અનુક્રમે $1 \%, 2 \%, 3 \%$ અને $4\%$ છે. તો $X$ ના માપનમાં મહત્તમ પ્રતિશત ત્રુટિ .......... હશે.

જ્યાં $X = \frac{{{A^2}{B^{\frac{1}{2}}}}}{{{C^{\frac{1}{3}}}{D^3}}}$

  • [NEET 2019]

એક પદાર્થનું દળ $225 \pm  0.05\, g $ છે. આ માપમાં પ્રતિશત ત્રુટિ શોધો.